Rozwój usług cyfrowych uczynił Internet naturalnym środowiskiem dorastania, ale jednocześnie otworzył nowy front zagrożeń dla najmłodszych. Badania EU Kids Online wskazują, że co trzecie europejskie dziecko doświadczyło w ostatnim roku poniżania, gróźb lub rozpowszechniania kompromitujących materiałów w sieci. Instytucje unijne odpowiadają na to zjawisko pakietem działań, którego sercem ma być innowacyjna aplikacja ułatwiająca zgłaszanie przemocy elektronicznej oraz błyskawiczne kierowanie ofiar do kompetentnych służb wsparcia.
Rosnące zagrożenie: skala i konsekwencje cyberprzemocy wobec dzieci
Statystyki Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Przestępczości (Europol) pokazują stały, dwucyfrowy wzrost cyberprzemocy wobec osób niepełnoletnich. Najczęstsze formy to uporczywe nękanie w mediach społecznościowych, udostępnianie intymnych fotografii bez zgody oraz wykluczanie z grup rówieśniczych w komunikatorach. Skutki dla psychiki bywają długotrwałe: według Światowej Organizacji Zdrowia ofiary częściej zmagają się z depresją, zaburzeniami lękowymi i obniżoną samooceną. Zjawisko przynosi też wymierne koszty ekonomiczne – systemy ochrony zdrowia oraz edukacji ponoszą wydatki związane z leczeniem i wsparciem psychologicznym, a szkoły odnotowują spadek wyników u dzieci, które padły ofiarą internetowego hejtu.
Eksperci podkreślają, że tradycyjne kanały zgłaszania przemocy – rozmowa z nauczycielem czy wizyta na komisariacie – nie odpowiadają na potrzeby cyfrowego pokolenia. Dzieci rzadko mają świadomość, gdzie szukać pomocy, a strach przed stygmatyzacją dodatkowo zniechęca do działania. Stąd nacisk na stworzenie łatwo dostępnego, przyjaznego młodym użytkownikom rozwiązania.
Nowe narzędzie w arsenale UE: wspólna aplikacja do zgłaszania nadużyć
Komisja Europejska zaprezentowała koncepcję opartego na otwartej specyfikacji systemu, który każdy kraj członkowski wdroży w narodowej wersji językowej i prawnej. Aplikacja zakłada cztery kluczowe funkcje: natychmiastowe połączenie z całodobową linią wsparcia psychologicznego lub prawniczego; prosty formularz umożliwiający przesłanie zrzutów ekranu, materiałów wideo czy linków jako potencjalnych dowodów; inteligentny moduł anonimizacji metadanych, by chronić tożsamość ofiary do momentu oficjalnego postępowania; panel statusu, w którym użytkownik śledzi przebieg sprawy i otrzymuje spersonalizowane porady dotyczące bezpieczeństwa online.
Projekt czerpie inspirację z francuskiej aplikacji 3018, która w 2023 r. obsłużyła ponad 20 000 zgłoszeń i skróciła średni czas reakcji służb do sześciu minut. Komisja zakłada, że pierwsze pilotaże w innych państwach wystartują jeszcze przed końcem roku szkolnego, a pełna dostępność w całej Unii zostanie osiągnięta do 2025 r.
Integracja z obowiązującym prawem: Akt o usługach cyfrowych, RODO i strategie krajowe
Aplikacja ma funkcjonować w ścisłej synchronizacji z przygotowywanym pakietem wytycznych do Aktu o usługach cyfrowych (Digital Services Act, DSA). DSA już dziś nakłada na platformy internetowe obowiązek usuwania szkodliwych treści i udostępniania użytkownikom narzędzi do zgłaszania nadużyć. Nowe rekomendacje rozszerzą te wymogi, precyzując minimalny czas reakcji na incydent z udziałem dziecka i zobowiązując operatorów aplikacji do raportowania efektywności podejmowanych działań.
Zarazem rozwiązanie musi respektować europejskie prawo ochrony danych (RODO). Z tego względu inżynierowie wdrażają mechanizmy lokalnego przechowywania wrażliwych plików, tak aby transfer międzynarodowy odbywał się dopiero po uzyskaniu formalnej zgody sądu lub opiekuna prawnego. Część państw – m.in. Niemcy i Holandia – planuje powiązać aplikację z krajowymi systemami e-tożsamości, co ma uprościć weryfikację pełnoletności sprawców i przyspieszyć procedury dochodzeniowe.
Współpraca państw, sektora prywatnego i organizacji pozarządowych
Sama technologia nie wystarczy, jeśli zabraknie koordynacji interesariuszy. Komisja powołała więc forum z udziałem organów ścigania, firm technologicznych oraz wyspecjalizowanych NGO’s, takich jak krajowe helpliny dziecięce. Zadaniem grupy jest wypracowanie wspólnych standardów szkolenia moderatorów treści oraz scenariuszy reagowania na zgłoszenia wysokiego ryzyka, np. groźby samobójczej transmitowanej na żywo.
Firmy z sektora mediów społecznościowych deklarują włączenie interfejsów programistycznych (API), które pozwolą zgłaszać treści bezpośrednio z poziomu platformy do narodowej instancji aplikacji. Z kolei operatorzy telekomunikacyjni rozważają niefinansową partycypację – udostępnienie kanałów SMS i RCS dla użytkowników nieposiadających smartfona z dostępem do internetu.
Możliwe wyzwania i kolejne kroki
Najczęściej wskazywanym ryzykiem jest próba nadużycia aplikacji przez cyberprzestępców, np. poprzez fałszywe zgłoszenia w celu dyskredytacji rówieśnika. Dlatego system zostanie wzbogacony o moduł uczenia maszynowego oceniający wiarygodność zgłoszeń oraz alarmujący moderatora w razie wykrycia wzorca trollingu.
Równie istotne pozostają kwestie dostępności. Komisja planuje wersje dostosowane do potrzeb dzieci z niepełnosprawnościami, w tym obsługę czytników ekranu i tłumaczenie na język migowy. Trwają prace nad wprowadzeniem trybu offline, który pozwoli przygotować zgłoszenie bez aktywnego połączenia i wysłać je automatycznie po odzyskaniu zasięgu.
Jeszcze w tym roku państwa członkowskie mają przedstawić strategie wdrożeniowe i preliminarze budżetowe. W 2026 r. Komisja przeprowadzi ocenę skuteczności pilotaży, biorąc pod uwagę liczbę zgłoszeń, czas reakcji służb oraz poziom satysfakcji użytkowników. Jeśli wskaźniki potwierdzą skuteczność, aplikacja stanie się stałym elementem unijnego systemu ochrony dzieci w środowisku cyfrowym, a kolejnym krokiem będzie adaptacja platformy do przeciwdziałania innym formom przemocy, także wobec dorosłych.
